شنیده اید که گفته اند : رهرو آن است که آهسته و پیوسته رود . می دانید که منظور حافظ از سالک و راهرو ، سلوک عرفانی ست . اما می توان توصیه های او را در زندگی فردی ٬ اجتماعی و سیاسی نیز به کار بست .چند بیتی از او در این باره :

رفتن باید مقصدی داشته باشد : هر  راهرو  که  ره  به  حریم  درش نبرد     
                                         مسکین  برید وادی و ره در حرم نداشت

توکل : تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری 
         راهرو  گر  صد  هنر  دارد   توکل بایدش

تکیه نکردن بر امکانات زیاد و روش های پیجیده : خوش برانیم جهان در نظر راهروان
                                                            فکر اسب سیه  و زین معرق نکنیم

اهل دل و باطن بودن دوری از ریاکاری : آلودگی  خرقه   خرابی   جهان   است
                                                کو راهروی ، اهل دلی ، پاک سرشتی

دوری از وهم و خیال پردازی : ذروی کاخ رتبتت راست ز فرط ارتفاع
                                     راهروان  وهم  را  راه  هزار  ساله باد

در صراط مستقیم بودن و پیشامدها را خیر دانستن: در طریقت هر چه پیش سالک آید خیر اوست  
                                                               در صراط مستقیم ای دل کسی گمراه نیست   

وفای به عهد در ادای امانت الهی : حقا کزین غمان برسد مژده ی امان
                                            گر  سالکی  به  عهد  امانت وفا کند

 درویشی و دوری از ستمگری : جفا نه پیشه درویش ست و راهروی
                                      بیار باده که این سالکان نه مرد رهند

بهره مندی از نور هدایت : سالک از نور هدایت ببرد راه به دوست
                                که  به جایی  نرسد  گر  به ضلالت برود
ترک دنیا پرستی : حافظا ترک جهان گفتن طریق خوشدلی ست
                        تا نپداری  که  احوال  جهان داران خوش است

پرهیز از سرخوردگی و رنجش : در  طریقت  رنجش  خاطر نباشد   می  بیار
                                       هر کدورت را که بینی چون صفایی رفت رفت
                                       وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم
                                       که  در     طریقت ما  کافریست   رنجیدن
دوری از عافیت طلبی و توجه تمام به عنایات خداوندی :

 در مقامات طریقت هر کجا کردیم سیر         عافیت را با نظر بازی فراق افتاده بود 

نهراسیدن از فراز و نشیب ها و دشواری ها : روندگان     طریقت      ره بلا       سپرند 
                                                         رفیق عشق چه غم دارد از نشیب و فراز
                                                         ز مشکلات  طریقت  عنان  متاب  ای  دل
                                                         که  مرد  ره   نیندیشد   از   نشیب و فراز

     هر انسانی به ناگزیر باید مسئولیت تمامی کردار و رفتار خویش را در برابر سه محکمه پاسخگو باشد : وجدان خویش ، خدای خویش و مردم خویش .

     احتمال بیشتر داده اند که شب قدر شب 23 ماه مبارک رمضان باشد . در معارف اسلامی بحثی پیرامون اصطلاحات قضا و قدر هست . اجمالا اینکه قضای الهی تغییر ناپذیر است و امر محتوم است که در لوح محفوظ آمده است و گریزی از آن نیست .

چنانکه فردوسی می گوید :
قضا چون یزدان فرو هشت پر             همه  زیرکان   کور  گردند  و  کر 
و مولوی می گوید :
 چون قضا آید طبیب ابله شود            وآن دوا در  نفخ  هم گمره  شود
از قضا سرکنجبین  صفرا  فزود            روغن  بادام  خشکی  می نمود

و حافظ می گوید :

آنچه سعی است من اندر طلبش بنمایم       آن قدر هست که تغییر قضا نتوان کرد .

     اما قدر مرتبه ی نازل تری از قضاست و در الواح قدریه یا لوح محو و اثبات است . گویی بسته به اعمال آدمی ست و همچون تخته سیاهی ، بر مبنای عمل نیک یا بد ، برای هر انسانی یا جامعه ای مقدراتی نوشته می شود که بر اثر اعمال بعدی انسان یا جامعه برخی مقدرات پاک ٬ و بجای آن چیز دیگری نوشته می شود . بهمین خاطر الواح قدریه را الواح محو و اثبات هم گفته اند .

چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی     آن شب قدر که این تازه براتم دادند

     بر این مبنا توبه و نیایش و دعا در شب قدر می تواند گناهان را پاک و سرنوشت کوتاه مدت انسان را تغییر و از شور بختی به نیک بختی تغییر دهد . با آرزوی بخشایش گناهان خود در این شب مقدس و تمنای عاقبت به خیری ، غزلی از حافظ را در همین رابطه تقدیم می کنم :

شب قدر است و طی شد نامه ی هجر
سلام     فیه     حتی    مطلع    الفجر
دلا    در   عاشقی   ثابت   قدم   باش
که  در  این  ره  نباشد  کار   بی    اجر
من    از    رندی    نخواهم   کرد    توبه
ولو     اذیتنی       بالهجر        و الحجر ( 1 )
برآی   ای   صبح   روشن   دل   خدا  را
که   بی تاریک   می بینم  شب   هجر
دلم   رفت   و     ندیدم     روی    دلدار
فغان   از   این   تطاول   آه  از  این  زجر
وفا  خواهی   جفا کش   باش     حافظ
فان    الربح    و الخسران       فی التجر ( ۲ )

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

( ۱ ) : اگر چه با جدایی و ممانعت از دیدار خود مرا بیازاری

( ۲ ) : در تجارت سود و زیان هست ( عشق هم سوادیی ست که با سود و زیان همراه است . )

     با عرض تسلیت شهادت امام امیر المومنین علی ( ع ) فراز دیگری از خطبه ی متقین را تقدیم می کنم : یکی از نشانه های پرهیزگاران این است که آنان را اینگونه می بینی : در دینداری نیرومند ، نرمخو و دور اندیش است . دارای ایمانی سرشار از یقین ، حریص در کسب دانش ، با داشتن علم بردبار ، در عین توانگری میانه رو ، در عبادت فروتن ، در تهیدستی آراسته ، در سختی ها بردبار ، در جستجوی کسب حلال ، در عین هدایت شاداب و پرهیز کننده از طمع ورزی ست .

مولوی

چاه  مظلم گشت  ظلم   ظالمان
این  چنین  گفتند  جمله   عالمان
هر  که  ظالمتر چهش پر  هول تر
عدل    فرمودست   بدتر  را    بتر
ای که تو از ظلم چاهی می کنی
از  برای  خویش  دامی  می کنی
...
تو    بزن    یا ربنا      آب     طهور
تا  شود  این  نار  عالم  جمله  نور
...
گر تو خواهی آتش آب خوش شود
ور نخواهی  آب  هم   آتش   شود
این  طلب در ما هم از ایجاد تست
رستن   از  بیداد  یارب  داد  تست

مولوی :

کان  نفس  خواهد  ز باران پاک تر
از   فرشته   در   روش   چالاک تر
عمرها   بایست   تا دم  پاک  شد
تا    امین    مخزن     افلاک   شد
...
آتچه    تو  در   آینه   بینی   عیان
پیر اندر خشت  بیند  پیش  از  آن
...
دفتر  صوفی  سواد و حرف نیست
جز دل اسپید همچون برف  نیست
زاد     دانشمند    ٬     آثار     قلم
زاد  صوفی  چیست ؟   انوار   قدم

     بخشی از فراز اول خطبه ی 193نهج البلاغه ( متقین ) :

      اما پرهیزگاران ! دارای فضیلت و برتری اند . سخنانشان راست ، پوششان متوسط و راه رفتنشان متواضعانه است . چشم های خود را بر آنچه خدا حرام کرده می بندند ، و گوش های خود را به دانش سودمند می سپارند . در روزگار سختی و گشایش حالشان یکسان است ...

     در جان آن ها خدا بزرگ و غیر خدا کوچک و بی مقدار است ... مردم از آزارشان در امان ، تن هایشان لاغر ، درخواست هایشان اندک و نفسهایشان پاکیزه و دامنشان پاک است ... دنیا می خواست آنان را بفریبد ، اما اراده ی دنیا نکردند ، می خواست آنان را اسیر خود گرداند که با فدا کردن جان ، حود را آزاد کردند .

     سفارش امام امیرالمومنین علی ( ع ) به فرزندش امام حسن مجتبی ( ع ) ٬ بخشی از حکمت 38 نهج البلاغه :
1 _ پسرم از دوستی با احمق بپرهیز ٬ چرا که می خواهد به تو نفعی رساند اما دچار زیانت می کند .

2 _ از دوستی با بخیل بپرهیز ٬ زیرا آنچه را که سخت به آن نیاز داری از تو دریغ می دارد .

3 _ از دوستی با بدکردار بپرهیز ٬ که با اندک بهایی تو را می فروشد .

4 _ از دوستی با دروغگو بپرهیز ٬ که او به سراب ماند ٬ دور را به تو نزدیک و نزدیک را به تو دور می نماید .

  اکهارت تله : حقیقت بسیار فراگیرتر از آن است که برای ذهن قابل درک باشد . هیچ فکری نمی تواند حقیقت را در بر بگیرد و در بهترین حالت ، فقط می تواند به آن اشاره کند .

     برای نمونه می تواند بگوید " همه ی چیزها در ذات یکی هستند " این یک نشانه است ، توضیح نیست . فهمیدن این واژه ها به این مفهوم است که در اعماق وجودت حقیقتی را که بدان اشاره دارند ، احساس می کنی .

     قل هو الله احد . چه درکی از این جمله دارید ؟ ترجمه ی رسمی این است : بگو خدا یکی ست . چه کسی بگوید : خدا یکی ست ؟ به کی بگوید خدا یکی ست ؟

     احد در مراتب اسما الهی جایگاه بلندی دارد و از مقام واحد رفیع تر است . دریافت من این است : هر گوینده ای به خود و همه ی عالم بگوید خدا یکی ست . این خطاب باید از سویدای دل باشد و اقرار قلبی به اینکه غیر از او چیزی و کسی نیست . که یکی هست و هیچ نیست جز او = وحده لا اله الا هو .

     اکثریت مردم جهان از دینی پیروی می کنند . اما دینی شناسنامه ای و تقلیدی . گوهر دین توحید است . چه تعداد از دینداران توان اقناع خود و دیگران را در برابر پرسش از وجود خدا و حقیقت او دارند ؟ به ظاهر همه اقرار به وجود او می کنند ، ولی در خلوت چی ؟ حقیقتا چه دریافتی از وجود امر قدسی داریم و از او چه تجربه ی شخصی و با او چه نسبتی داریم ؟

     عقل حسابگر توان کافی برای پاسخ به این پرسش ها را ندارد و حتی گاهی انکار هم می کند . کار علم و روش علمی نیز نسبت به این امر بی تفاوت است و آن را در حوزه و قلمرو خود نمی داند . تنها یک راه وجود دارد : عرفان دینی و دین عرفانی . فقط سلوک در این طریق است که یقین و باور را در ژرفای وجود آدمی کشف و بارور می کند و تجربه دینی و دریافتی از خداوند را ، به میزان قابلیت فرد و جد و جهد و جهاد او ، به بار می آورد .

     تا حالا شده که آرزوی داشتن چیزی یا چیزهایی را داشته باشید و وقتی به آن ها رسیدید ، پس از مدتی ارزش خود را از دست داده باشند ؟ احساس نیاز ، رفع نیاز و زایش نیاز تازه . البته که احساس نیاز ، ریشه ی رشد و پیشرفت جامعه ی بشری ست ، اما آیا تنها رفع نیازهای مادی که نیازهای اولیه نیز هستند ، انسان را به آرامش می رسانند ؟ اگر چنین نیست ، که نیست ، این همه جنگ بر سر زیاده خواهیٍ دنیا و ثروت و قدرت دنیا بیهوده نیست ؟
مولوی :
همچنان   جمله   نعیم    این    جهان
بس خوش است از دور پیش از امتحان
می نماید    در    نظر    از    دور    آب
چون  روی  نزدیک   آن   باشد   سراب

     مقام "رضا " بسیار رفیع است . رضا به داده ده و گره از جبین بگشای . از این سخنٍ عرفا استفاده سیاسی و نامطلوب شد . مقام رضا وجه مشترکی با تائوئیسم دارد ، اما عین آن نیست . رضا حالت تسلیمی ست که در پی مواجهه با امر قدسی و نامتعین به انسان دست می دهد و ایمان و یقین را در پی دارد ، تا جایی که نه هر چه آدمیان می کنند ، بلکه : هر چه آن خسرو کند شیرین بود . رضا به قضاء الله و تسلیم بامره .

     این روزها به این دعای قرآنی خیلی نیاز دارم : ربتا افرغ علینا صبرا و ثبت اقدامنا و انصرنا علی القوم الکافرین . پروردگارا به ما صبر عنایت فرما و قدم های ما را استوار بدار و ما را بر گروه کافران پیروز فرما .

     به دوستی های سیاسی دل بستن ، برای کسانی که در پی دوست صمیمی هستند ، اشتباه جبران ناپذیری است . چرا که بسیاری از اهل سیاست به دنبال قدرت هستند و قدرت طلبان انسان ها را ابزارهایی می پندارند که پس از استفاده باید آن ها را به دور انداخت .

     قدرت طلب ها عشق و عاطفه ی انسانی ندارند . برای رسیدن به هدفی ٬ با هم دوست می شوند و پس از رسیدن به هدف ، مثل گرگ به جان یکدیگر رحم نمی کنند . چه بسیار دوستان و هم پیمانانٍ سیاسی ای بودند  که خواندیم و دیدیم که پس از موفقیت ٬ یکدیگر را حذف سیاسی کرده و یا حتی کشتند . منظورم ترک سیاست و همراهی و ائتلاف سیاسی نیست ، که سیاست ورزی خصلت انسان مسئولیت شناس ، در برابر وجدان انسانی و جامعه ی بشری ، برای سعادت همنوعان است . اما دوستان جانی را در میان اهل قدرت نباید جست .

     دوست را باید برای زیباییٍ اندیشه یا خصلت های اخلاقی و عواطف انسانی اش دوست داشت . اگر چنین دوستانی پیدا کردیم ، باید همواره بکوشیم که : چه کاری می توانیم برای آنان بکنیم ، نه اینکه آنان چه کاری می تواند برای ما بکنند .

 به قول سعدی : گر از دوست چشمت به احسان اوست
                      تو  در  بند  خویشی  نه  در  بند دوست
و بالاتر از این را حافظ گفت :
 اگر بر جای من غیری گزیند دوست حاکم اوست
حرامم  باد  اگر  من  جان به جای دوست بگزینم .

راستی آیا ما می توانیم به جایی برسیم که همه را ، حتی آنان که ما را دشمن می دارند ، دوست بداریم ؟

خصلتی ارزشمندتر از فداکاری در راه ارزش های باشکوه دینی و انسانی برای خدمت به جامعه ی بشری نیست .

لذتی شیرین تر از ترک خودآگاهانه ی لذت های حیوانی نیست .

یکی از استادهای ما که شاگرد دکتر شریعتی بود از قول او نقل می کرد که دکتر شریعتی می گفت : دنیا همه اش شوخی است ، اما سه شوخیٍ جدی توی دنیا هست : تولد ، ازدواج و مرگ .

    از مجموعه کتاب های مراقبه ی اشو ٬ ج ۶ :

      شهوت پایین ترین حالت خودآگاهی و شفقت برترین حالت آن است . پایین را نباید انکار کرد ، بلکه باید دگرگونش ساخت . از پایین تر باید به عنوان یک نردبان استفاده کرد . انسان های متظاهر به دینداری از دیر باز به شدت با شهوت مخالفت ورزیده اند و در نتیجه ی قرن ها تعلیم و تربیتٍ انسان های دیگر ، انسانیتی دوپاره به وجود آورده اند . آنان انسان را به دو بخش تجزیه کرده اند : پست تر و برتر . و این دوپارگی علت اصلی بدبختی ، رنج و عذاب و نگرانی انسان هاست .

     اگر خودت را دو بخش جدا از هم در نظر بگیری ، در تو تضاد و تعارضی همیشگی ایجاد می شود . می کوشی تا بر پست تر غلبه کنی ، با آن بجنگی و نابودش کنی _ و نابود ساختن آن ممکن نیست . دگرگونی ممکن است اما نابود ساختن ناممکن .

     هیچ چیز هستی را نمی توان نابود ساخت . بلی ، می توان تغییراتی به وجود آورد . می توان آب را به بخار یا یخ تبدیل کرد اما ... تو نمی توانی آب را از بین ببری ٬ هیچ چیز تا کنون نابود نشده و هیچ چیز جدیدی خلق نشده است . فقط ترکیب ها تغییر یافته اند .

     شهوت پایین ترین پله و شفقت بالاترین پله ی نردبان است اما هر دو به یک نردبان تعلق دارند . به یاد داشته باش آنگاه که شهوت خودآگاه شود ، به شفقت تبدیل می شود و شهوتٍ ناخودآگاه پلید ، زشت و حیوانی است . تو فقط وجودت را خودآگاه تر ساز تا به سوی الوهیت گام برداری . تا از حیوانیت به سوی خدا حرکت کنی . انسان نردبانی بین این دو ابدیت است .

مجموعه کتابهای مراقبه ی اشو ، ج 2 :

     انرژی جنسی ... رو به پایین میل می کند ، عملکرد آن تحت تاثیر قانون جاذبه قرار دارد . زمین آن را به پایین می کشد . این انرژی زمینی ست . فیزیولوژیک است . زیستی ست ، شیمیایی ست ، علم قادر به کاوش آن است ، روش های علمی از پس پژوهش آن بر می آیند ، انرژی ای مادی است .

     عشق انرژی برتر است . عشق میان انرژی جنسی و عبادت قرار دارد .بخشی از آن در دسترس تمام ابنای بشر قرار می گیرد اما بخش دیگر فراتر از زمان است و فقط در دسترس کسانی قرار می گیرد که به کاوش در درون می پردازند . نخستین بخش عشق ... ناخودآگاه است اما بخش دوم عشق ، خودآگاه است . آنگاه که عشق خودآگاه شود تو برای نخستین بار چیزی را تجربه می کنی که فراتر از نیروی جاذبه است . نه رو به پایین ، بلکه رو به بالا سیر می کند ...

      انرژی جنسی در حرکت است و عشق نیز . انرژی جنسی رو به پایین سیر می کند و انرژی عشق رو به بالا . آن ها در قطب مخالف یکدیگر سیر می کنند .

همان مجموعه ، ج 8 :

     مراقبه ... انرژی های شهوت را به عشق ، خشم را به عطوفت ، زیاده خواهی را به دست و دلبازی ، خشونت را به ملایمت و خود پرستی را به فروتنی دگرگون می کند .
تو باید ... از برون گرایی به درون گرایی و از جست و جوی بیرون به جست و جوی درون روی آوری تا معجزاتی شگرف رخ دهند . تا زیبایی هایی پدید آیند که هرگز خوابشان را نمی دیدی و تصورشان نمی کردی . در آن زمان برای نخستین بار به تو احساس شکر گزاری دست می دهد و عبادت به طور طبیعی از تو جاری می شود .

از مجموعه ی کتاب های مراقبه ی اشو ، ج 12 :

     اگر تمام عواملی که آرامش را از بین می برند سرکوب کنی ، هرگز بر آرامش چیره نمی شوی ، زیرا حالت کلی تو نادرست است . تو برده ی تمام چیزهایی می شوی که سرکوب کرده ای . سرکوب کردن هیچگاه به چیرگی نمی انجامد . این اساسی ترین مطلبی ست که باید بفهمی ، سرکوب کردن بردگی می آفریند .

     هر کس انرژی جنسی را سرکوب کند ، بیشتر به آن گرایش می یابد و شدت انرژی جنسی اش بیش از انسان های طبیعی می شود . بنابر این ، راهبان و راهبه ها و تمام دیگر کسانی که انرژی جنسی را سرکوب کرده اند ، میل جنسی بیشتری دارند . فقط و فقط خواب روابط جنسی را می بینند و به آن می اندیشند نه به چیز دیگر . انرژی جنسی بیش از هر چیز دیگر برای آنان فریبنده است ، زیرا آن را سرکوب کرده اند و آن پیوسته در دلشان فریاد می زند " مرا رها کن ! مرا رها کن ! "

     هر قدر به میزان انرژی سرکوب شده ی جنسی افزوده شود ، قوی تر می شود . پیوسته به دنبال راهی برای برون رفتن است ... به این ترتیب انواع انحرافات جنسی ایجاد می شوند .

     ... مشکل اینجاست که تو هر قدر بیشتر سرکوب کنی بیشتر می ترسی و هر قدر بیشتر بترسی بیشتر سرکوب می کنی ، بیشتر محکوم می کنی . دور باطلی ایجاد می شود و سرعت حرکت تو در این دور باطل روز به روز افزایش می یابد .

     بر آرامش چیره بودن به آن معناست که تو هیچ چیز را سرکوب نکرده ای ، بلکه کوشیده ای همه چیز را بفهمی . از راه درک کردن و فهمیدن است که چیرگی پدید می آید . این جادوی درک کردن و فهمیدن است ٬ هر چیزی را که به درستی فهمیده باشی دیگر فشاری بر تو وارد نمی کند .

اکهارت تله ( ادامه ی پست قبل )

     آنچه را پیروان بودا همواره می دانستند ، فیزیک دانان اکنون تایید می کنند : هیچ پدیده یا رویداد مجزایی وجود ندارد . زیر این نمای ظاهری ، همه ی چیزها به هم متصل و جزئی از تمامیت کیهانی هستند که شکل کنونی را پدید آورده است ...

     در آن لحظه که توجهت را به حال معطوف می کنی ، به حال وارد می شوی و در می یابی که زندگی مقدس است هنگامی که حاضر هستی ، تقدس همه چیز را درک می کنی ... حال عمیقتر از رویدادی ست که در آن رخ می دهد . در حقیقت ، حال ، فضایی ست که رویداد در آن روی می دهد ...

     اما چه ساده است به یاد آوردن حقیقت و در نتیجه بازگشت به خانه : من افکار ، عواطف ، دریافت های حسی و تجربیاتم نیستم . من محتوای زندگی ام نیستم ، من زندگی هستم ، فضایی هستم که همه چیز در آن روی می دهد ! من آگاهی هستم ، حال هستم ، من هستم !

      اکهارت تله (Ekhart Tolle ) آلمانی ، سرپرست پژوهش در دانشگاه لندن بود ، در 29 سالگی دگرگونی معنوی ، مسیر زندگی او را تغییر داد . او از سال 1996 در کانادا زندگی می کند . مطلب زیر از کتاب " سکون سخن می گوید " اوست :
    
     در ظاهر به نظر می رسد که لحظه ی حال فقط یکی از لحظات بی شمار است . ظاهرا هر روزٍ عمر ، از هزاران لحظه تشکیل شده است که رویدادهای گوناگون در آن ها روی می دهند . اما اگر عمیق تر بنگری ، آیا همیشه فقط یک لحظه نیست ؟ آیا زندگی همواره " همین لحظه " نیست ؟

     این لحظه (حال )تنها موردی ست که هیچگاه نمی توانی از آن بگریزی و تنها عامل پایدار زندگی ست . هر چه پیش آید و هر اندازه زندگی ات تغییر یابد ، یک چیز قطعی ست : همواره حال است .

     هنگامی که با لحظه ی حال دوست می شوی ، هر کجا باشی احساس آسودگی داری . هنگامی که در حال آسودگی نباشی ، به هر کجا بروی ، ناآرامی را همراه خواهی برد . ( در پست بعدی از او در همین مورد باز هم نقل خواهم کرد ) .

     باید مختصر بنویسم که به سرنوشت پست قبل گرفتار نشود . همزمانی دو رویداد در تفکر شرقی معنا داره . یعنی گویی عالم به گونه ای که امروزه ما می فهمیم ( علییت ) نیست و دست های نامرئی سرنوشت عالم و آدم را رقم می زند . همزمانی دو رویداد فیزیکی . همزمانی دو رویداد روانی ، و همزمانی یک رویداد روانی با یک رویداد فیزیکی . همزمانی رویدادها در بعد فردی و اجتماعی معنا داره . صدها مثال می شود بیان کرد ، اما برای کوتاه کردن مطلب مثال هایی در بعد فردی ذکر می کنم :

     همزمانی دو رویداد فیزیکی : ظهر یک روز ، موقع برگشن به خونه ، ناخودآگاه عبورت به بازار ماهی فروشان می افته ، وقتی می رسی به خونه ، می بینی ماهی پختند .

     همزمانی دو رویداد روانی : در مهمونی شرکت می کنی ، یک نفر را می بینی ، به او علاقمند می شی ، او هم به تو علاقمند میشه . یا با کسی بحث می کنی وسط بحث ، او موضوعی را مطرح می کنه که توی فکر تو هم بود و میگی اتفاقا من هم الان میخواستم همین حرف را بزنم .

     همزمانی یک رویداد فیزیکی و یک رویداد روانی : خوابی می بینی که بعدا عینا یا بخشی از آن اتفاق می افته . یا به یاد دوستی می افتی و جند لحظه بعد به شما زنگ می زنه یا سر می زنه . از این رویدادها ، پیرامون ما هر روزه فراوان روی می دهد اما به آن ها بی توجهیم و به حساب تصادف می گذاریم . چون می دونم نمی خونید بیشتر از این نمی نویسم .

      کتاب یی چینگ ( یا آی چینگ = دگرگونی ها یا تقدیرات) کهن ترین کتاب مقدس چینی هاست . در پست های بعدی این کتاب را معرفی خواهم کرد . اما آنچه در اینجا مورد نظر است مقدمه ی کارل گوستاو یونگ بر این کتاب است .

     در مقدمه ی یونگ " ذهن شرقی و اصل همزمانی " ، و نیز "  ذهن غربی و اصل علییت " در برابر هم قرار گرفتند . اگر چه در شرق ، ذهنیت غربی اکنون چنان گسترش یافته که دیگر ، به جز اندکی از عرفا و نیز عوام ، کمتر کسی به اصل همزمانی آگاهی دارد . مطلب را ٬ با اینکه نیاز به توضیح فراوان دارد اما به خاطر اختصار به دست خود یونگ می سپاریم :
 
     ... دانش ما بر اساس اصل علییت است و علییت به عنوان اصل واقعی تلقی می شود . ولی دگرگونی بزرگی در دیدگاه ما در حال شکل گرفتن است . آنچه " نقد خرد ناب کانت " موفق به انجامش نشد ، به وسیله ی فیزیک جدید انجام گرفت و اصل علییت از پایه متزلزل شد :

      امروزه می دانیم که آنچه ما قوانین طبیعی می نامیم ، حقیقت هایی صرفا آماری هستند و بنابر این ضرورتا بایستی به منظور استثناها در نظر گرفته شوند... ملاحظات فرضیٍ علت و معلول در مقایسه با نتایج عملی احتمال ، بی رنگ و مطرود به نظر می آیند ...

      این انگاشت ( انگاشت چینی در یی چینگ ) مستلزم اصلی شگفت و حتمی است که من آن را " اصل همزمانی ( تقارن ) " می نامم ، یعنی مفهومی که به صورت بندی دیدگاهی می پردازد که به کلی در برابر مفهوم علییت قرار دارد .

     از آن جا که علییت حقیقتی صرفا آماری بوده و مطلق نیست ، نوعی فرضٍ کاری به حساب می آید که چگونه رخدادها با یکدیگر تکامل می یابند ،

      در حالیکه همزمانی ، تقارن رخدادها را در زمان و مکان به عنوان چیزی بیش از تصادف محض برداشت می کند ، و برای مثال ، همبستگی متقابل و شگرف رخدادهای عینی در میان خود آن ها ، و نیز با حالات ذهنی ( روانی ) مشاهده گر یا مشاهده گرها . 

گشت  با  عیسی   یکی  ابله  رفیق             استخوان ها دید در گودی  عمیق
گفت   ای   روح الله   آن   نام  سنی              که  بدان  تو  مرده  را  زنده  کنی
مر   مرا   آموز    تا    احسان     کنم              استخوان ها را  بدان با جان  کنم
گفت خامش کن که این کار تو نیست             لایق  انفاس  و  گفتار  تو   نیست
کان   نفس   خواهد  ز   باران  پاک تر             از  فرشته   در   روش    چالاک تر
عمرها   بایست   تا    دم   پاک   شد             تا   امین   مخزن     اسرار    شد

تشکر می کنم از دوستان عزیزی که در پست قبل مرا راهنمایی کردند . تلاش می کنم توصیه ها را تا جایی که مقدور است به کار بندم .

ما فات مضی و ما سیئتیک فاین
فاغتنم  الفرصت   بین   العدمین :

گذشته ی تو گذشت ، و آینده ات کجاست ؟ ( نیست )   میان این دو نیستی ٬ فرصت ( حال را ) را غنیمت شمار .

     

       تشکر می کنم از خانم فاطیما که درست ترین تفسیر را از دو بیتی بابا طاهر در کامنتٍ پست قبلی  نوشت . فاطیما یکی از زیباترین و پر بارترین و بهترین وبلاگ ها ٬ به نام روانشناسی ـ مشاوره ی خانواده  را  مدیریت می کند . البته نمی دانم چرا مدتی است که مطلب نمی نویسد . ولی خوشبختانه  روز ۱۲ شهریور به روز شد . برای دیدن وبلاگ ایشان اینجا را کلیک کنید . از ویشمستر هم تشکر می کنم که پاسخ درستی همراه با توضیح ارائه کرد . پاسخ فاطیما ٬دانشجوی فوق لیسانس روانشناسی ٬ را همراه با توضیحی از خودم تقدیم می کنم :

    " مصراع اول اشاره به عهدی دارد که خداوند در ازل از بنی آدم گرفت و فرمود:الستُ بربکم قالوا بلی....آیا من پروردگار شما نیستم و انسانها در جواب گفتند بلی.

     مصراع سوم اشاره به این دارد که از رحمت خدا نا امید نباشید.چرا که خدا در قرآن فرموده:لاتقنطوا من رحمه الله
     مصراع چهارم اشاره دارد به اینکه اگر انسان توبه نکند در قیامت که از قبر بیرون میاید زبان حالش این است و میگوید:یا ویلنا من بعثنا من مرقدنا ....یعنی وای بر ما چه کسی ما را از قبرمان خارج کرد . "

قالوا بلی = آیه ی 172 از سوره اعراف : ( یاد کن ) آنگاه که پروردگارت از پشت فرزندان آدم ، زاده های آنان را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگار شما نیستم ؟ گفتند چرا ، گواهی می دهیم ، مبادا که در رستاخیز بگویید ما از این ناآگاهان بودیم . ( در تفاسیر ٬ این عهد را مربوط به عالم ذر می دانند . به یک معنا عالمی که انسانها ذرٌه ای بودند در وجود آدم نخستین ) .

لا تقنطوا = آیه ی 53 از سوره زمر : بگو ای بندگان من که بر جان خود گزافکاری ( اسراف ) کردید ، از بخشایش خداوند ناامید نباشید که خداوند تمامی گناهان را می آمرزد ...

یا ویلنا = در چند سوره کلمه ی یا ویلنا آمده است . اما آیه ی 52 از سوره ی یس که فاطیما ترجمه ی آن را آورده است به احتمال خیلی زیاد مورد نظر بابا طاهر بود که ترجمه ی گرمارودی از آن این است : می گویند وای برما ! چه کسی ما را از آرامگاه های مان برانگیخت ؟ این همان وعده ی ( خداوند ) بخشنده است و  پیامبران راست گفتند .

     در نتیجه معنای دو بیتی پر مغز باباطاهر این است : از یک طرف به خداوندی خدا گواهی دادم و عهدی بستم و از طرف دیگر گناهانم از دانه های برف و باران بیشتر ٬ و این موجب تشویش خاطرم ست ، اگر  این وعده ی خداوند که فرمود : " بندگان من ! تمامی گناهان را می بخشم " ، دستگیرم نشود ، راهی پیش رو ندارم جز اینکه روز رستاخیز جزء کسانی باشم که می گویند وای برما ! چه کسی ما را از آرامگاه های مان بر انگیخت ؟ ...

     ماه رمضان است و هنگامه ی توبه و استغفار و دعا و ذکر و شکر ٬ و درهای رحمت بیکران الهی بیش از هر زمان باز . از دوستان عزیز می خواهم که معنای این دو بیتی بابا طاهر را ٬ که در آن به سه از قرآن اشاره شده ٬ در کامنت هاشون بنویسند :

مو از قالوا بلی تشویش دارم
گنه از برف و بارون بیش دارم
اگر   لاتقنطوا   دستم   نگیره
ره  یا  ویلنا  در   پیش   دارم

گاهی سکوت سزاوار تر است تا سخن گفتن .
 

منبع . جلد نهم از مجموعه کتاب های مراقبه ی اشو :

     مسئله در بهشت رفتن نیست . آموختن هنر در بهشت بودن است در هر کحا که باشی ، باید عصاره ی لحظه ی اکنون را بر گرفت . فقط عصیانگران می دانند زندگی چیست و خدا چیست ، زیرا خدا هسته ی زندگی ست . در حقیقت ٬ خدا و زندگی مترادف هم اند .

     خرد یک ترانه است . خرد جدی بودن نیست ، بازیگوش بودن است . غمگین بود نیست ، جشن بر پا کردن است . و تا زمانی که خرد ترانه نشود حقیقت نیست ، دانش است . دانش محض ، تظاهر به خردمندی است . اما خرد ... از راه مراقبه زاده می شود . هیچ راه دیگری غیر از این نیست .

... از نگاه من انسان نوین باید قادر به عشق ورزیدن باشد . او نباید در دیری اقامت گزیند . باید در مکان های عمومی و تجاری حضور داشته باشد و در عین حال بتواند از تمام مال پرستی ها ، دل بستگی ها و حسادت ورزی ها دوری گزیند . این کار شدنی ست ، زیرا من موفق به انجام آن شده ام . پس تو هم می توانی .

     شادی واقعی و آرامش حقیقی زمانی در کسی آشکار می شود که جان او از زندان خود خواهی و تکبر آزاد ، و اهل کرم و جود و بخشش شود . البته کسی چنین می شود که جان او به جانٍ جانان وصل شود . جانی که وصال جانان را چشیده باشد ٬ همه کس و همه چیز را دوست خواهد داشت . غزل زیر  از مولوی ، به اشاره ی دکتر سروش نظرم را جلب کرد :
در دلت چیست عجب که چو شکر می خندی
دوش شب با که بدی که چو سحر می خندی
ای  بهاری   که   جهان  از دم تو  خندان است
در سمن زار  شکفتی چو   شجر   می خندی
آتشی   از   رخ  خود  در   بت  و  بتخانه  زدی
و ندر   آتش  بنشستی  و  چو  زر  می خندی
مست   و   خندان   ز  خرابات  خدا   می آیی
بر شر  و  خیر  جهان  همچو  شرر می خندی
همچو  گل  ناف تو  با خنده   بریده ست  خدا
لیک    امروز    مها     نوع    دگر   می خندی
باغ   با  جمله   درختان  ز خزان خشک شدند
ز  چه  باغی  تو  که همچون گل تر می خندی
...
تو  یقینی  و  عیان  و  بر   ظن  و  تقلید  بخند
نظری   جمله  و  بر   نقل   و  خبر  می خندی
...
آهوان   را   به   گه   صید   به   گردون  گیری
ای که بر  دام  و  دم  و شعبده گر می خندی
...   

      در عرفان و شعر قدیم دل به معنای مخزن اسرار حق ، عرش خدا ، مرز میان غیب و شهادت و محل اتصال دو دریای ملک و ملکوت ( مجمع البحرین ) است . عرفا دل را دارای چهار پرده می دانند : صدر که محل الهام است ، قلب که محل نور است ، فواد که حرم مشاهده ی حق است و شغاف ( نازک ترین پرده ) که سرا پرده ی عشق است .

     اما در شعر و ادبیات جدید ( منهای تعداد اندکی از شعرا ) دل به معنای مرکز عواطف و احساساتی مثل کینه و حسد و نفرت و دوست داشتن و عشق است . و گاهی مرکز اهواء و هوس ها . اکنون ابیاتی از مولوی در باره ی دل تقدیم می کنم :
دل  نباشد   غیر  آن   دریای   نور
دل   نظرگاه   خدا   ،  وآنگاه   کور
بنده ی  دل باش  تا سلطان شوی
خواجه ی  عقل و ملاک جان شوی
طالب  دل  باش  تا باشی   چو گل
تا شوی شادان و خندان همچو گل
دل نباشد آنچه مطلوبش گل است
این سخن را روی با صاحبدل است .

ز عقل خود سفر کردم سوی دل
ندیدم  هیچ  خالی  ٬  ذو مکانی
میان  عار ف و  معروف  این   دل
همی   گردد   بسان   ترجمانی
خداوندان  دل  دانند  دل چیست
چه  داند  قدر  دل  هر بی روانی
 

 

   

     بسیار خوب . از دو بحث نفس گیر گذشتیم و همه خسته شدیم . حالا یک

سئوال : به نظر شما چه چیزی انسان را به آرامش می رساند ؟ تاریخ یا گذسته ی

حیات زندگی اجتماعی انسان یکی از کتاب های غنی و پربار انسان شناسی است .

انسان بخش اعظم وجود خود را در گذشته بروز داد . جنگ ، خونریزی ، تجاوز ، ثروت ٬

قدرت ، فرهنگ و هنر و تمدن سازی ، ابزار سازی و صنعت ، داشجوئی و دانش

اندوزی ، اسطوره و افسانه سازی ، دین و آئین ها و آداب و رسوم ، عرفان و صوفی

گری و عشق و سلوک ... همه و همه کارنامه و شناسنامه ای مفصل است که

انسان از خود به جا گذاشته است . اینک امروز عصر اندیشه و هنر پست مدرن از

طرفی ٬ و جهانی شدن و صنایع الکترونیک و برجسته شدن سهم دانش نسبت به

سلاح و ثروت از طرف دیگر است . هر کشوری که دانش بیشتری دارد قدرت و ثروت

بیشتری هم دارد .

    چه چیزی انسان را وادار به حرکت و کردارهای گذشته کرده است .  نیاز .

همین . اما نیازها گاه از مرز تعادل و ارضا عبور می کنند و فاجعه می آفرینند . اعتقاد

راسخ دارم که هیچ چیز بیرونی انسان را به آرامش نمی رساند . معنی این سخن

ترک جامعه و انزوا و گوشه نشینی و درونگرایی محض نیست . بلکه زمانی از عمر و

شب و روز را به درون بینی خود اختصاص دادن لازم و واجب است . آنچه انسان را به

آرامش می رساند فرو رفتن در درون خود و سیراب شدن از سر چشمه های زلال

درونی است . تجریه گذشته ی بشر نیز نشان از همین حالت دارد . کسانی آرامش

بیشتر و سلامت بیشتر و تاثیر گذاری مثبت داشتند که اهل خلوت ، سکوت ، و خود

ژرف کاوی و نیایش و پرستش امر قدسی بودند . حتی دانشمندانی که اختراعات

واکتشافات بزرگ در علوم مختلف داشتند ، اهل خلوت بودند و اکثرا اعتراف می کنند

که آنچه کشف و اختراع کردند ، در خلوت ، همچون جرقه ای و نوری ، یکباره در دل آن

ها درخشید . نتیجه اینکه اگر چه تجربه ی لذت ها و ارضاء نیازها در وحله ی اول لازم

و گریز ناپذیر است اما آرامش حقیقی محصول خلوت و شستشوی خود تا رسیدن به

سرچشمه ی آب گوارای زندگانی و حیات درون است . همان آب حیاتی که همه ی

عرفا از آن سخن گفتند و برای رسیدن به آن باید از غار ظلمات دنیا و کشش هایش ،

به سختی عبور کرد .  آیا کسی این دریافت را قبول دارد ؟ 

این جمله خیلی به دل من می نشیند :

 " گاه گاهی سکوت کنیم ٬ شاید خدا هم حرفی برای گفتن داشته باشد" .

 سکوت ٬ تنها سکوت لب و دهان و زبان نیست ٬ سکوت ذهن و فکر ٬ بنیادی

است . 

 

 

     همه گفتند و می گویند که آدم موجود عجیبی ست . می خواهد با این عمر کوتاه

و تنگنای مغز و ذهن و عقل و حس خود همه ی اسرار عالم را بفهمد . می خواهد

مشکلات جامعه ی جهانی و انسانی و مشکلات کشور خودش را حل کند . می

خواهد مشکلی در زندگی شخصی خودش نداشته باشد . ضمنا عجول هم هست و

گاهی می خواهد یکشبه همه را چاره کند . اما غافل از اینکه امور عالم اولا تدریجی

ست و ثانیا همه ش به دست انسان نیست . وقتی به ناتوانی خودش در برداشتن

سنگهای بزرگ پی می برد گرفتار یاس و نا امیدی و سرخوردگی می شود و گله از

آدم و عالم شروع می شود . این ها همه به علت نادانی ست و نا آگاهی از میزان

توانائی .

اینجاست که خداوند انسان را توصیه به صبر می کند . حتی پیغمبرش را توصیه به

صبر می کند . بی صبری انسان را از پا در می اورد . جزع و داد و فریاد و گله و

شکایت کار اهل ایمان نیست . باید صبر داشت و صبور و شکیبا بود . دنیا محل امن و

امان و آسایش و آرامش همیشگی نیست . گذرگاهی ست سخت . بعضی مشکلات

را گذر زمان حل خواهد کرد . باید امید داشت . چرا که اهل ایمان هیچگاه نا امید

نمی شوند . مهم در مسیر بودن و رو به رشد بودن و حق طلب بودن است . زیرکی

هم چاره همه ی مشکلات نیست . عنایت خداوند از هر چیزی مهمتر است :

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدی ست

آن  به  که  کار  خویش  به  عنایت  رها کنند .

 

    عرفا دو دسته هستند : خراباتی و مناجاتی . یا اهل عشق و سرور ، و یا اهل خوف و گریه اند .مولوی و حافظ از دسته اول ، غزالی و خواجه عبدالله انصاری از دسته دوم هستند . عاشقان سرمست ٬ غرق در جمال و زیبائی ، و  خائفان گریان غریق جلال و هیبت خداوندی می شوند . نکته مهم اینجاست که هر دو گروه وجودشان لبریز از روح اعظم و نفس رحمانی ست . هر دو نه تنها خود را نمی بینند بلکه هر چه را غیر خداست عدم و نیستی و سایه می بینند . همه ی عالم را تجلی و مظهر اسماء الهی می دانند . عاشقان ، که بدون تجربه ی عشق زمینی به عشق آسمانی نرسیدند ، اهل حال و وجد و شور و نشاط و رقص و سماعند . به گذشته و  آینده فکر نمی کنند ، لحظه ها و حال را در می یابند و از این راه به مقاماتی می رسند .
صوفی ابن الوقت باشد ای رفیق     نیست  فردا گفتن از شرط طریق                      
فکر ، از  ماضی  و  مستقبل  بود    چون از این دو رست مشکل حل شود              
راستی می شود فکر نکرد ؟ بله ...

بقیه را در ادامه مطلب بخوانید

ادامه مطلب

                                          
     آگاه همه انسان ها مشتاق و شیفته ی شدن از عالم غیب بودند و هستند . آیا ورای این عالم فیزیکی و مادی ، عالم دیگری ست که از چشم ظاهر بین ما نهان است ؟ اگر هست چگونه می توان راهی ، دری ، پنجره یا روزنه ای به آن گشود ؟ تمام کار ادیان و عرفان نشان دادن همین راه است ، و در این مسیر دشوار ، هر دینی  مراحلی و منازلی و سیر و سلوکی ، از آغازین قدم تا جائی که به وهم و خیال نیاید ، بیان کرده و نشان داده اند . در این اینجا فقط به پیش نیاز یک قدم اشاره می کنم .
     عالم مینوی عالم سّر و راز است . چه کسی اهل سّر و راز است ؟ آیا ما سّر و راز مردم را محرمیم تا انتظار آگاهی از اسرار الهی را داشته باشیم ؟ چگونه می توان حافظ اسرار شخصی مردم نباشیم و شایسته راه یابی به رازهای غیبی باشیم ؟ آیا می توانیم خطای دیگران را ، نه تنها افشا نکنیم ، بلکه به روی خودشان هم نیاوریم و وانمود کنیم که ندیدیم و نشنیدیم ؟ یا نه ، هم افشا می کنیم ، هم جستجو در احوال و کردار دیگران می کنیم و بدتر از همه خطای ناکرده نسبت می دهیم و تهمت می زنیم ؟ خدای بزرگ سرالاسرار و ستارالعیوب و پوشاننده ی  همه ی اسرار و خطاها و گناهان بندگان خود است ، البته ستارالعیوب بودن خدای مهربان ، بستگی به عمل ما هم دارد ، که در پست بعدی به آن اشاره می کنم . 
نتیجه ی پیش نیاز یک قدم : تا زمانی که ظرفیت حفظ اسرار مردم را نداشته باشیم ، لایق حریم حرم اسرار خداوندی نخواهیم شد و این گامی ست از گام هایی که به اذن خدا ٬ روزنه ای به غیب بر اهلش خواهد گشود :
 رازی ز ازل در دل عشاق نهان ست       زان راز خبر یافت کسی را که عیان است    
                                                                                              ( سنائی )

    صدور الاحرار قبور الاسرار : سینه ی آزادگان گورستان اسرار است . 
    گفت پیغمبر که هر کس سر نهفت       زود گردد با مراد خویش جفت              
                                                                                               ( مولوی )
    یار چون با یار خوش بنشسته شد     صد هزاران لوح سر دانسته شد   
    لوح  محفوظ   است  پیشانی   یار      راز    کونینش    نماند    آشکار          
                                                                                               ( مولوی )
     تا  سر  الهی ز ملاهی  نشناسی     نسناس   ندانی  به  حقیقت  ز  اناسی     
     اسرار خرابات هم از پیر مغان پرس     این قصه سماعی ست مکن فکر قیاسی  
                                                                                           ( امیر قاسمی )

راز  درون   پرده  ز  رندان  مست  پرس    کاین حال نیست زاهد عالی مقام را 
رازی   که  بر  غیر  نگفتیم  و  نگوئیم      با دوست بگوئیم که او محرم راز ست 
صوفی  از  پرتو  می  راز نهانی دانست    گوهر هر کس از این لعل توانی دانست
افشای راز خلوتیان خواست کرد شمع      شکر خدا که سرّ دلش در زبان گرفت
مدعی خواست که آید به تماشا گه راز      دست غیب آمد و بر سینه ی نامحرم زد
بیا تا در می صافیت راز دهر بنمایم     به شرط آنکه ننمائی به کج طبعان دل کورش آنکس است اهل بشارت که اشارت داند   نکته ها هست بسی محرم اسرار کجاست
                                                                          ( ابیات اخر همه از حافظ )
     سخن آخر اینکه آنچه گفته شد به نقد قدرت و اصحاب آن مربوط نمی شود ، پیامبران و عرفا  که مخزن الاسرار رموز غباب غیبی الهی بودند خود بزرگترین ناقدان و گاه معارضان قدرت بودند . زیرا که اصحاب قدرت با سرنوشت قومی یا ملتی و یا گاه همه ی مردم یک عصر ارتباط دارند .
   

 

     آقای ایرج طبق وعده اش تحلیل قصه شیخ صنعان را با فرزانگی تمام نگاشت و ارسال نمود . با تشکر فراوان از لطفی که کردند ٬ شما را به خواندن آن و نظر دادن دعوت می کنم :

"گرمریدی راه عشقی فکر بدنامی نکن   شیخ صنعان خرقه رهن خانه خمار داشت"حافظ

      پیش از این ، داستان شیخ صنعان را باز گفتم . در این بخش تحلیل خود را پیرامون این حکایت بیان می کنم و بازدیدکنندگان محتر م را به نقد و اظهار نظر در باره این نوشته و حکایت شیخ صنعان دعوت می کنم.

     داستان بلند شیخ صنعان در منطق الطیر عطار جایگاه ویژه ای دارد بطوری که برخی را اعتقاد بر آن است که خود منظومه ای مستقل است و گاه از سوی اهل   ادب اینگونه نیز انتشار یافت . از سوی دیگر می توان ادعا کرد عطار به نحوی   ساختار شکنانه ای ؛ بر خلاف همه عاشقانه های پارسی ؛ قدیسی  تارک دنیا و زاهدی وارسته را بر مسند عشق نشاند. 

     اهل تحقیق بر آنند که ؛ این شیخ را عطار از تحفه الملوک منسوب به غزالی یا از داستان زاهدی بغدادی ؛ که در کامل ابن اثیر ذکر او طی سنوات میانه قرن ششم رفته است ؛ یافت. ضمن آنکه می نوان مدعی شدعطار ؛ که ذوقی لطیف    در بیان تراجم احوال و تذکره صوفیان و عارفان داشته ؛ خود به خلق قهرمان داستانش پرداخت و نباید در جستجوی واقعیات مشکوک بود بلکه باید به مغز و حقیقت حکایتش معرفت یافت.

     آغاز داستان شیخ صنعان از زاهد سالیان دراز ، شمارفراوان مریدان ، دم مسیحایی و کثرت عبادت و ورع وی حکایت دارد . آن اندازه که خوابش رویای صادقه و مکاشفه عارفانه است . آن خدای که معبودش بود وی را عقل رمیده و مجنون می خواست . از آنک در کمال این سالک نقصانی بود.

 "وجود آدمی از عشق می رسد به کمال        گر این کمال نیابی؛کمال نقصان است                                                                                                                                        

                                                                                                                                             فروغی بسطامی

     

ادامه مطلب

 

     این داستان را آقای ایرج با قلمی شیوا و عالمانه ٬ طبق وعده ای که ( در کامنت مطلب عشق دو طرفه و یکباره ٬ یا بالعکس ؟ ) داده بود ٬ برای وبلاگ ارسال کرد . ضمنا ایشان در پایان قصه نوشته که تحلیل این قصه را بعدا ارسال خواهند نمود . با تشکر از این عزیز ٬ این شما و این شرح داستان : 

     داستان‌ شيخ‌ صنعان‌ آميختگی ‌عشق و عرفان و بی پروایی عابدی معتکف در ترک زهد و دل باختن پیری کامل به دخترکی تر سا است.شیخ ٬ سر آمد زهاد عصر خویش بود و پنجاه سال مقیم کعبه بود و پنجاه حج گذاشته بود و مریدانی داشت که یک دم از عبادت وریاضت نمی آسودند. شيخ خود نيز هيچ سّنتی را فرو نمي ‌گذاشت و نماز و روزﮤ بی حد بجا مي ‌آورد. واز این رو مسیحا دم بود و صاحب کرامات بسیار:
 هر كه بيماري و سستی يافتی                       از دم او تندرستی يافتی     
    خوابی موحش که در آن شیخ خود را در روم می دید که در برابر بتی سر به سجده می ساید قرارش ربوده  بود.پس شیخ با جمع مریدان عزم روم کرد .در آن بلاد کفر ٬دخترکی زیبا ٬ دل از شیخ ربود . دختری که:                                               

 هر دو چشمش فتنـﮥ عشاق بود      هر دو ابرويش بخوبی طاق بود                       
 روی    او    از   زير   زلف    تابدار      بود   آتش  پاره ‌ای  بس   آبدار 
 هركه سوی چشم او تشنه شدی    در دلش هر مژه چون دشنه شدی
     عشق آتش به جان شیخ انداخت و دل و دین به یک نگاه به آن بت سیمین بر باخته بود.قرار و آرام از کف داده ورسوای جهانی شد.روزها به اشتیاق یک نگاه بود وشبها دریوزه وبیقرار و قرین اشک و آه.
همچو شمع ازتف و سوزم می ‌كشند      شب همی سوزند و روزم می‌ كشند
رفت  عقل و رفت  صبر  و رفت يار       اين چه دردست اين چه عشقست اين چه كار؟
     مریدان بر حال رقت بار مراد خود می گریستند و انگشت اسف می خاییدند.اما چه سود .پس هریک به تکاپوی نصیحت شیخ خود مشغول و شیخ نیز هر کدام را به پاسخی ملول و مایوس می کرد:

همنشينی گفت اي شيخ كبار            خيز و اين وسواس را غسلی برآر
شيخ گفتا امشب از خون جگر             كرده ‌ام صد بار غسل ای بيخبر
                                 *************
آن دگر گفتا كه تسبيحت كجاست           كی شود كار تو بی تسبيح راست
گفت آن را من بيفكندم زدست               تا توانم برميان زنار بست
                                  ************
آن دگر گفتا پشيمانيت نيست                يك نفس درد مسلمانيت نيست 
گفت كس نبود پشيمان بيش از اين        كه چرا عاشق نگشتم پيش از اين
                                   ************
آن دگر گفتا كه با ياران بساز                   تا شويم امشب به سوی كعبه باز

گفت اگر كعبه نباشد دير هست              هوشيار كعبه شد در دير مست
                                  **************
     باری پند ناصحان کارگر نیامد و صبر پیشه کردند . لیک شیخ هر دم افزون تر شیدایی و بیقراری می کرد تا شب و روز در کوی یار به امید وصال ٬ مقیم گشت و با سگان کویش هم آواز . روزی آن شهر آشوب با نخوتی تمام بر شیخ گذشت و او را از این شیدایی و دیوانگی و از این پریشانی ملامت ها کرد
اما شیخ همچنان دل گرو دلبر مغرور داشت و التفاتش را ملتمس بود.
روي بر خاك درت جان می ‌دهم                 جان به نرخ روز ارزان می ‌دهم
چند   نالم   بر  درت ؟  در باز كن                يكدمم با خويشتن دمساز كن
     بت ترسا شیخ را به زخم زبان بسیار آزد و روزگارش را قرین کفن وکافور خواند که تو را نه زمان عشق ورزی ست٬ و دمسازی شیخ با خود را صحبت سنگ وصبوح دانست . که پیری چون ترا عاشقی نیاید و :
"به طهارت گذران منزل پیری ومکن       خلعت شیب چو تشریف شباب آلوده"حافظ
     اما شیخ همچنان مصر بود .پس آن ترسای طرار فتان چنین نهاد که شیخ ترک اسلام گوید و تسلیم وی شود و چهار گناه دیگر :مصحف بسوزاند ٬ بت سجده کند ٬خمر بنوشد و ترک ایمان کند . شیخ شیدای دل از کف داده ٬ جملگی را پذیرفت . جمله ترسایان از این پیشامد شاد و زنار بر میان شیخ بستند ٬ از آنکه ترک کعبه کرده بود و خرقه به شکرانه وعده وصال سوزانده بود.
 خمر خوردم بت پرستيدم زعشق         كس نديدست آنچه من ديدم ز عشق
     آنگاه شیخ از آن افت جان وصال طلب کرد که جمله فرامینش بجا آورده بود.لیک دخترک باز بهانه و..
پس شیخ گفت:

 "توچنين٬ ايشان چنان٬ من چون كنم         چون نه دل باشد نه جان٬ من چون كنم"

     شیخ به عجز ولابه گفت که در عشق او اسیر بلا ها گشته و همه او را ترک کردند و نیکنامی را با رسوایی بدل کرد.دل دختر بر او نرم گشت .آن معشوق گفت که کابین اش بس گران و شیخ نیز مسکین .پس شرط گذاشت که سالی خوکبان او شود.شیخ پذیرفت .مدتی نیزبا خوکان دمخور و مریدان را بکلی مایوس کرد.پس مریدان عزم بازگشت کردند الا مریدی که تکلیف ازشیخ پرسید : که چون کند او نیز زنار ببند یا به کعبه باز گردد ؟ شیخ وی را نیز گفت که از سر عشق آگه نیست و مبتلا بدین مرض نگشته او نیز بازگردد ٬ وخود به نزد خوکان شد.چون مریدان باز گشتند .مریدی وفادار که به عذری با مرادش همراه نبود چون یاران را دید آنان را ملامت ها کرد که چرا بازگشتند و چون شیخ زنار نبستند .پس جملگی در خفا باز گشتند و چهل شبانه روز معتکف و به راز و نیاز ودعا مشغول که باب رحمت حضرت رحمان بر شیخ گشوده شود.از خلوص دعای مریدان ابواب رحمت حق گشوده شد .آن مرید با وفا در خواب این مکاشفه دید و بی هوش شد پس بهوش شد و قصه به جمع یاران گفت و سوی شیخ خوکبان شدند . وی را دیدند زنار دریده و نادم از ترک دین ٬ توبه کنان و سر به سجده شکر نهاده بود ٬ از ان رو که آن اسرار قرانی که از خاطر زدوده بود به جانش دمیده شد.پس یاران دلداریش دادند وشیخ خرقه پوشید و با مریدان رو بسوی کعبه نهاد.
      از آن سو دختر تر سا چو صبح بر خاست نوری به جانش تابیدن گرفت.که بسوی شیخ روان شو . پس نادم و جامه دران و گیسو پریشان راه بادیه گرفت و به طلب شیخ شد که چندی آزرده بودش:
 مرد  راه  چون  تويی  را  ره  زدم                  تو مزن بر من كه بی آگه زدم
 هرچه كردم بر من مسكين مگير                  دين پذيرفتم مرا بی ‌دين مگير
     خبر به شیخ رسید که دخترک در پی اش روان است.فی الفور عزم بازگشت و رسیدن به او با جمع یاران کرد.چون به دخترک رسید آن ترسای شوریده حال به پای شیخ افتاد وپوزش خواست و طلب عرضه اسلام کرد:
شيخ او را عرضـه ی اسلام داد                غلغلی در جملـه ی ياران فتاد

     چون آن دختر از نور ایمان مشحون شد طاقت دنیا در خود نیافت و از شیخ عذر ها خواست و وی را گفت که دیگر یارای ماندن این دنیایش نیست و طاقت فراق ندارد و به وصال حق مشتاق و طالب دیدار  است .این بگفت و در دم جان بداد:
گشت  پنهان  آفتابش  زير ميغ              جان شيرين زو جدا شد ‌اي دريغ
قطره ‌ای بود او در اين بحر مجاز               سوی  دريای  حقيقت  رفت باز 

                                          پایان قصه 

 

       می خواهم در مورد دروغگویی و ریاکاری ، وحدت یا دوپارگی شخصیت تا آنجا که می دانم با شما سخن بگویم.وجه تمایز هر شخصی را با شخص دیگر به لحاظ آگاهی و  اندیشه ، احساسات و عواطف و رفتارها ، شخصیت می گویند.بیشتر روانشناسان معتقدند که شخصیت اکتسابی است ولی برخی نیز معتقدند که پاره ای از ویژگیهای روانی به صورت ژنتیک هم منتقل می شود.شخصیت ما در خانواده و جامعه شکل می گیرد.ولی چون هر کس ، حتی در یک خانواده تجربیات مختلفی دارد و رویدادهای مختلفی برایش اتفاق افتاده است   ... با دیگری شخصیت متفاوتی دارد.تیپ های شخصیتی را روانشناسان ،به گروههای مختلفی تقسیم بندی های کردند.مثلا درون گرا ، برون گرا ، عقلی ، شهودی ، عاطفی ، حسی ... که در مبحث روانشناسی بعدا در مورد آنها گفتگو خواهیم کرد.
       اول از دروغ شروع می کنیم.براستی چرا آدمها در همه جای دنیا و همیشه ی تاریخ اکثرا در رابطه با دیگران  متوسل به دروغ می شوند.همیشه دین بوده ، اخلاق هم بوده و فلاسفه هم بوده اند و اینها همه از زشتی دروغ سخن گفتند و توصیه به راستی و صداقت کردند ، اما همواره دروغ بوده و هست.چرا؟چرا در بعضی فرهنگها دروغ بیشتر است و در بعضی کمتر؟می گویند کسانی که دروغ می گویند برای رفع مشکل شان نیاز به دروغ گفتن دارند.و هر جا این نیاز کمتر باشد دروغ کمتر است.مثلا در کشورهای اروپایی ، آمریکا و یا سایر کشورهای توسعه یافته با نظامهای سیاسیِ غیر ایدئولوژیک نیاز به دروغ و ریا کاری کمتر است.اما کسی نمی تواند مدعی شود که در آنجا دروغ نیست.هر چند کمتر.ما ایرانیها که اول زرتشتی بودیم و بعد مسلمان ؛ شدت دروغگویی در بین ما چقدر است؟اوستا را خواندم بیش از یک بار.به شدت تاکید بر راستی دارد.و دروغ در آن  از گناهان بسیار بزرگ است.قرآن هم که صادقین و راستگویان را بسیار ستوده و کاذبین و دروغگویان را سرزنش کرده و گفته که خدا دروغگویان را دوست ندارد.ما ایرانیها که شیعه هستیم، احادیث فراوانی از ائمه ی شیعی در زشتی دروغگویی داریم.مثلا به این جمله ی امام علی (ع) توجه کنید:حلاوت و شیرینی حقیقت را نخواهد چشید ، کسی که صداقت نداشته باشد.به راستی با دروغ می توان اهل اندیشه و اهل حقیقت بود؟اگر دروغگویی در بین ما شدت دارد بخش اعظم آن مربوط به وضعیت فرهنگی و اقتصادی ماست.که آدمها را وادار به دروغگویی می کند.باید تمرین کنیم که در اوج نیازها نیز دروغ نگوییم.
       و اما ریا ؛ ریا و نفاق و شرک به هم نزدیک و از توحید به دور و باعث دوپارگی شخصیت می شوند.به راستی چرا ظاهر و باطن آدمها خیلی با هم فرق دارد؟چرا در خلوت آدمی و در جلوت آدمی دیگرند؟این هم بستگی به شرایط فکری ، فرهنگی و نیز اقتصادی ،  اجتماعی دارد.در هر جامعه ای که آزادی بیشتر باشد ، ریاکاری کمتر است.هر جامعه ای که استبدادی تر باشد ، چه استبداد ایدئولوژیک و یا غیر ایدئولوژیک ، ریاکاری رواج بیشتری دارد.اگر معیشت مردم وابسته باشد به اینکه خود را به ریا کاری بزنند این بیماری یا صفت زشت از دامنه و گستره ی بیشتری برخوردار است.نفاق ، کفر باطن و اظهار ایمان ظاهری است.شرک خفی انجام رفتاری یا عملی به خاطر خوشامد دیگران و شریک قرار دادن دیگران با خدا در انجام عملی دینی است.اما در شرک هم خدا هست هم دیگران.ولی در ریا عمل یا رفتار صرفا برای پسند شخصی یا گروهی یا حکومتی است.گرچه هر سه ناپسند و کریه هستند ولی به نظر شما کدامیک زشت تر و آلوده تر و زیانبار تر است؟ریا کاری در دوره های خاصی رواج و گسترش پیدا می کند.همانطور که گفتم دوره ای که امتیازات و معیشت مردم وابسته به تظاهر به ارزشهایی باشد که قدرت حاکم آنرا می پسندد ٬ریاکاری بیشتر است.حتما شما در این رابطه از دیگران خاطرات زیادی دارید.من دو خاطره ی کوتاه برای شما نقل می کنم:
       یادم می آید سال 56 با دو نفر از کسانی که چهار پنج سالی از من بزرگتر بودند بحث می کردیم.آنها در دفاع از حکومت شاه و من در دفاع از انقلاب.آنها انقلابیون را مشتی خرابکار و عامل اجنبی می دانستند.پس از انقلاب چهره عوض کردند.نامشان محفوظ.ولی الان چنان ریشی و ظاهری و اظهار تعبدی دارند که نگو و نپرس.البته اگر کسی در دوره ای دیدگاهی داشته باشد و بعد در طی زمان فکر و اندیشه اش تغییر کند نه تنها قابل سرزنش نیست که قابل ستایش هم هست.اما من می بینم که پشت ظاهر امروز اینها همان باطن دیروزشان مستتر است.و این خیلی زشت و غیر قابل تحمل است.
       خاطره ی بعدی :دانش آموز دبیرستانی بودم ، تظاهرات بود ، در یک سازماندهی ٬چماقداران را به جان ما انداختند.اکثر چماقداران آن روز را می شناسم.حالا بیا و ببین که همان چماقداران چگونه خود را با شرایط فعلی بزک کرده اند.فقط از یکی از آنها برای شما بگویم ؛ خودش فوت کرد ولی فرزندش که با پدر نیز هماهنگ بود اینک چنان ذوب در ولایت است و چنان صاحب اسلام و قرآن و امام حسین (ع) و مهدی موعود و ارزشهای انقلاب و ولایت مطلقه ی فقیه شده است که واعجبا.تازه ما و دوستانمان را هم متهم به نداشتن  باورهایی می کند که خود با ریا کاری به آنها تظاهر می کند تا از امتیازات و موقعیت ها برخوردار باشد ، که برخوردار هم هست.البته نمی خواهم همه را متهم کنم.ولی برخی ها اینگونه اند.
       دوره ی حافظ ، دوره ی بارزی است در ریا و سالوس و زرق.بهتر است از اشعار حافظ کمک بگیریم:
گرچه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود     تا ریا ورزد و سالوس مسلمان نشود

دلم ز صومعه بگرفت و خرفه ی سالوس        کجاست دیر مغان و شراب ناب کجا

صوفی بیا که خرقه ی سالوس برکشیم        وین نقش زرق را خط بطلان برکشیم

باده نوشی که در آن روی و ریایی نبود      بهتر از زهد فروشی که در او روی و ریاست
ما نه رندان ریاییم و حریفان نفاق             آنکه او عالم سر است بدین حال گواست

غلام    همت    آن    نازنینم                        که کار خیر بی روی و ریا کرد

بشارت بر به کوی می فروشان                    که حافظ توبه از زهد ریا کرد

می  خور  که  صد  گناه ز اغیار در  حجاب      بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند

چاک خواهم زدن این دلق ریایی چه کنم      روح را صحبت ناجنس عذابی است الیم

می صوفی افکن کجا می فروشند              که در تابم از دست زهد ریایی

نفاق و زرق نبخشد صفای دل حافظ            طریق رندی و عشق اختیار خواهیم کرد

غلام همت دردی کشان یک رنگم               نه آن گروه که ازرق لباس و دل سیهند

ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم             جامه ی کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم

       اگر وحدت شخصیت داشته باشیم ، اگر صداقت داشته باشیم.اگر ظاهر و باطنمان یکی باشد اگر یکرنگ باشیم و بالاتر از آن اگر بیرنگ باشیم ، که ادعای داشتن آن ادعایی بزرگ است ، به حریم حقیقت راه خواهیم یافت.دروغ و ریا را از خود بدور خواهیم افکند.جهان را به گونه ای دیگر خواهیم دید.همه چیز و همه کس را دوست خواهیم داشت.کینه و دشمنی نخواهیم ورزید.خیر همه را خواهیم خواست.حتی کسانی که با ما دشمنی می ورزند ، دوستشان خواهیم داشت . اهل مروت ، رحمت و شفقت خواهیم بود . ریشه ی درخت دشمنی از دلمان کنده خواهد شد و جای آن نهال دوستی خواهد رویید . و ما با همه ی عالم و آدم در صلح خواهیم بود . در واقع اگر چنین حالی پیدا کنیم سزاوار و شایسته ی نام عاشق خواهیم بود.چون عاشقان چنین اند.عاشقان از هر چه پلیدیست غسل تعمید کرده اند.
دل که آیینه ی صافیست غباری دارد                از خدا می طلبم صحبت روشن رایی

وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم         که در طریقت ما کافریست رنجیدن

 

ببخشید که باز هم این مطلب طولانی شد.